Gavi’s manier om gezondheidssystemen te versterken

Renée de Jong

 

Het laatste decennium zijn Global Health Initiatives (GHIs) begonnen met de financiering van zogeheten Health Systems Strengthening (HSS)-programma’s, aanvullend op de programma’s die zich specifiek op ziektes richten. HSS-programma’s zijn gericht op het versterken van gezondheidssystemen. In het kader van de master Global Health heb ik tijdens mijn stage bij Wemos verschillende aanpakken voor HSS met elkaar vergeleken. Ik heb me voornamelijk gericht op de aanpak van de Global Alliance for Vaccines and Immunisation (Gavi), een van de grootste GHI’s. Mijn studie was gericht op Kenia, Uganda en Zambia.

Ontwikkelingen rondom HSS worden toegejuicht omdat gezondheidssystemen in lage-inkomenslanden echt aandacht nodig hebben. Echter, deze programma’s – die GHIs als HSS labelen – halen niet altijd de verwachte langetermijndoelen en kunnen het gezondheidssysteem zelfs ondermijnen. Tot nu toe worden in onderzoek nauwelijks vraagtekens gezet bij de inhoud van deze programma’s. Voor mijn thesis heb ik schriftelijke bronnen bestudeerd en expert-interviews gehouden, en hieruit kwamen de volgende problemen naar voren.

 

Gavi is een publiek-private partnerschap die streeft naar betere, eerlijke vaccinatiedekking in lage-inkomenslanden. In haar HSS-programma’s verwijst Gavi naar de bekende ‘building blocks’ voor gezondheidssystemen van de WHO. Hoewel dit kader een duidelijk overzicht geeft van de belangrijke aspecten voor gezondheidssystemen, laat het niet zien hoe die aspecten aan elkaar gerelateerd zijn. Gezondheidssystemen zijn complex en de effecten zijn niet altijd logisch. Dit gedachtengoed vraagt om een systemisch denken volgens de ‘systems thinking approach‘. Echter ontbreekt dit in Gavi’s HSS-programma’s, die gericht zijn op het verhogen van de vaccinatiedekking.

 

Focus op vaccinatie

Om een voorbeeld te geven van een op vaccinaties gefocust HSS-programma: Gavi wil zich richten op de vraag naar vaccinaties met een HSS-programma. Als de vraag toeneemt terwijl mensen geen toegang tot een kliniek hebben, of terwijl er geen vaccinaties zijn, kan dit het vertrouwen in het systeem schaden. Daarom kan de handeling om meer vraag te genereren averechts werken. Gavi kan deze negatieve effecten over het hoofd zien omdat HSS-programma’s meestal worden geëvalueerd op basis van de vaccinatiedekking.

 

Bovendien, als gezondheidsfaciliteiten geen algemene zorg kunnen bieden, zoals het behandelen van een abces of diabetes, kan dit ertoe leiden dat mensen de zorg minder vertrouwen en niet terugkomen om hun kinderen te laten vaccineren. Alleen als gezondheidssystemen reageren op de behoeftes van de bevolking, kan het vertrouwen in het gezondheidssysteem groeien. Het is onwaarschijnlijk dat Gavi’s HSS-programma’s – die vooral gericht zijn op vaccinaties – deze situatie zullen verbeteren.

 

De machtsverdeling

De huidige machtsverdeling tussen GHIs (zoals Gavi) en de nationale overheid is ook problematisch. De ‘Paris Declaration for Aid Effectiveness’ motiveert voor meer landgestuurde ontwikkelingshulp. In de praktijk labelt Gavi zijn HSS-programma’s als landgestuurd omdat overheden de voorstellen schrijven in lijn met het nationale gezondheidsplan. Deze voorstellen moeten echter ook Gavi’s vaccinatiedoelen in acht nemen. Vervolgens moeten de voorstellen goedgekeurd worden door Gavi’s ‘independent review committee’, maar als ze afgekeurd worden, moeten landen het voorstel aanpassen en opnieuw indienen. Dit proces belast het ministerie van gezondheid en kost veel tijd. Bovendien, als alle GHIs eisen dat HSS-programma’s in lijn zijn met ziekte-specifieke doelen, dan blijft er beperkte ruimte over voor landen om werkelijk te investeren in de algemene responsiviteit van het systeem.

 

Onafhankelijke financiering

Verandering is onwaarschijnlijk zolang als landen geen gepast systeem hebben om geld te innen om gezondheid te financieren. Wanneer landen hun eigen financiering kunnen genereren voor gezondheid en proberen om ‘universal health coverage’(UHC) te bereiken, kunnen ze onafhankelijker worden van donors en zich richten op alle aspecten van het gezondheidssysteem. Het innen van geld voor het gezondheidssysteem is ook interessant voor Gavi, omdat zij cofinanciering vragen voor de vaccinaties. Helaas is er vrijwel geen aandacht voor het innen van het geld hiervoor. De WHO richt zich weliswaar op UHC, maar haar invloed en onafhankelijkheid is twijfelachtig, aangezien WHO-medewerkers in landenkantoren soms worden betaald door Gavi.

 

In deze studie heb ik alleen gefocust op drie landen en Gavi, maar het is waarschijnlijk dat andere GHIs dezelfde problemen veroorzaken met hun HSS-programma’s. Daarom moet de omvang van dit probleem niet worden onderschat. Om te concluderen denk ik dat het versterken van gezondheidssysteem ernstig nodig is, maar het is ook zeer belangrijk om kritisch te blijven naar de opzet van HSS-programma’s van GHI’s om te verzekeren dat zij het gezondheidssysteem daadwerkelijk versterken.

 

Renée de Jong schreef haar thesis voor haar Master programma Global Health aan de Universiteit Maastricht tijdens haar stage bij Wemos. De volledige titel van de thesis is: Understanding the translation of the health system strengthening concept into practice by Gavi and its effects; a qualitative analysis according to the Bacchi approach. Voor de complete samenvatting en thesis kan ze benaderd worden. Vanaf september werkt Renée als junior pleitbezorger voor mondiale gezondheid bij Wemos in het Health Systems Advocacy Partnership.

Recente Blog items

De Gouden Gier ‘83: en de winnaar is…

24-05-2019

Pearl Heinemans

Onlangs sprak ik met Joost van der Meer, voormalig vrijwilliger en later medewerker bij Wemos in de begintijd van de organisatie. Hij vertelde over de Gouden Gier, een prijs die Wemos in 1983 uitreikte aan het farmaceutisch bedrijf Organon. Het was echter geen prijs om trots op te zijn…

Lees verder

Wilbert Bannenberg Wemos

19 maart 1979 – het begin van Wemos

19-03-2019

Wilbert Bannenberg

Begin maart 1979 prik ik, Wilbert Bannenberg – destijds coassistent – een uitnodiging op het prikbord in de medische faculteit van de Vrije Universiteit. Ik zoek andere studenten om te praten over werken als arts in lage- en middeninkomenslanden. Ongeveer 20 mensen komen op 19 maart 1979 bijeen in mijn studentenkamer in de Van Woustraat 47-II.

Lees verder